25 Kasım - Kadınlara yönelik şiddete karşı mücadele günü...

Evde, sokakta, gözaltında-hapiste... hayatın her alanında şiddetle karşılaşıyor kadınlar... Kadınlara yönelik şiddet toplumdaki erkek egemenliğinin en açık ifadesi. Her yıl 25 Kasım'da kadınlara yönelik şiddetin çeşitli yönlerini ortaya koyuyor ve emekçileri mücadeleye çağırıyoruz. Biliyoruz, belki yüzlerce kez kendimizi tekrarladık ve tekrarlıyoruz... Fakat, başka yolu da yok! Toplumda erkek egemenliği ve bunun ifadesi olarak kadınlara yönelik şiddet çeşitli biçimleriyle sürdüğü sürece biz de 25 Kasımları ve diğer vesileleri bu kötülüğe karşı mücadelede kullanacağız. Mücadelemiz elbette yılda bir gün bu soruna parmak basmakla sınırlı kalamaz. Kadınlara yönelik şiddete karşı mücadele sınıf bilinçli işçi ve emekçilerin günlük mücadelelerinin bir parçası olmak zorundadır.

Gözaltında taciz ve tecavüze hayır!

Geçen yıllarda gözaltında ve hapiste kadınların karşı karşıya kaldığı cinsel şiddete karşı yürütülen kampanyalar 25 Kasımların gündemindeydi. Bu kampanyalar Türkiye'de çok yaygın olarak varolan bir soruna kamuoyunun dikkatini çekmeyi başardı ve bir tabunun yıkılmasına hizmet etti. Türkiye'de başta Türk devletine muhalif mücadeleler içinde yeralan kadınlara -ama sadece onlara değil- gözaltında ve hapiste sistemli ve yaygın olmak üzere cinsel taciz ve tecavüz uygulanıyor. Devlet eliyle uygulanan cinsel şiddet bilinçli bir tercih, baskı ve sindirme politikasının parçası olarak gündeme geliyor.
Ancak bu noktada değişen birşeyler de var: Özellikle Gözaltında Cinsel Şiddete Karşı Mücadele kampanyasıyla bir tabu yara aldı. Cinsel şiddete mâruz kalan kadınlar kendilerine aşılanan "utanç" ve "suskunluk"u aşma ve kendilerine yapılanların hesabını sorma yönünde ilk adımları attılar. Bu henüz çok küçük bir adım ve henüz mücadelenin başındayız. Fakat, artık gözaltında cinsel şiddete ve tecavüze mâruz kalan kadınların, kendilerine yapılan kötü muameleyi sineye çekip bunu suskunlukla geçiştirmek yerine hesap sormaya yönelmesi önemli bir değişikliğin göstergesidir. Bu ülkede polis ve işkenceciler kadınlara en adi cinsel saldırıları uygularken, ellerinde tutsak kadınlara topluca tecavüz etmekten dahi geri durmazken, bir şeyden çok cesaret alıyorlar: Cinsel saldırılara uğrayan kadınlar, bu saldırıları "utanç meselesi" olarak gördüklerinden, üzerinde konuşmaktan ve kişiliklerine yapılan bu saldırının hesabını yasal yollardan sorma yönünde adım atmaktan çekiniyorlar... Yaptıklarının yanlarına kâr kalacağını hesaplayan ve cezalandırılma korkusu olmayan polisler, gardiyanlar, işkenceciler bunun verdiği rahatlıkla iğrenç saldırılarını sürdürüyorlar. Bu ülkede işkencenin, gözaltında cinsel taciz ve şiddetin sistemli bir biçimde uygulandığı çok açıktır. Devletin kendi polisini, işkencecisini sonuna kadar koruduğu/koruyacağı da açıktır. Bütün bunların bilincindeyiz ve yılgınlığa kapılacak da değiliz. Mücadelesiz hiçbir şey değişmeyecektir. Kendilerine yapılan cinsel saldırıları kamuoyuna duyuran onlarca kadın arkadaşın ve yakın geçmişte DEHAP İl Kadın Kolları Yöneticisi Gülbahar Gündüz'ün onurlu ve yürekli tavırları örnektir. Onlar yılmadılar, utanmadılar, yaşadıkları saldırıları yüksek sesle anlattılar ve faillerin cezalandırılması taleplerini yükselttiler. Bu 25 Kasım'da da Gözaltında cinsel taciz ve tecavüze karşı mücadele kararlılıkla sürdürülmek ve faşist Türk devletinin erkek egemen barbarlıkları teşhir edilmek zorundadır.

İşyerinde cinsel taciz!

Kadınlara yönelik şiddetin bir biçimi olarak cinsel tacizle yaşamın hemen her alanında karşılaşıyoruz. Trende, otobüste elle yapılan sarkıntılıklar ya da sürtünmeler, okulda-üniversitede ısrarlı sarkıntılıklar, sokakta-alışverişte laf atmalar vs. vs. Bütün bunlar neredeyse her kadının hemen hemen her gün karşı karşıya kaldığı "sıradan" olaylardır. Tam da bu "sıradanlık" ve "kanıksanmışlık" burada da sözkonusu olanın şiddet olduğunu, egemenlik ilişkisinden kaynaklanan ve onu pekiştiren şiddet olduğunu perdelemektedir.
Kadınların yoğun olarak cinsel tacize mâruz kaldıkları alanlardan biri de iş alanıdır. İşçi ve emekçi kadınları çok yakından ilgilendirmesine karşın işyerinde cinsel taciz sorununun bugüne kadar yeterince dikkate alındığı ve buna karşı mücadelenin örgütlendiği söylenemez. Halbuki aşağıdaki türden örnekler her birimizin ya kendi başımıza ya da bir tanıdığımızın başına geldiği için yakından bildiğimiz tanıdığımız olaylardır.
* Zeliha K., 25 yaşında, fason işçisi: Zeliha birçok işyeri değiştirdiğini ve her işyerinde cinsel taciz olaylarıyla karşılaştığını anlatıyor. Onun çalıştığı işyerleri küçük yerler... Patron ve ustalar her gelen yeni işçi kızı bir "yoklar"larmış... Örneğin, patronun biri makine başında çalışırken gelip işi kontrol ediyormuş gibi yapar, bu arada da çaktırmadan mutlaka kendisini bir şekilde ellermiş. Patronun kendisine yaklaştığını farkeder farketmez büzüştüğünü ve onun her dokunuşunun tüylerini diken diken ettiğini anlatıyor. Zeliha, o iş yerinden ayrılmış. Ama gittiği diğer yerlerde de benzer şeylerle karşılaşmış. "Davetkâr" olmamak için kendisine ne kadar dikkat ederse etsin farketmediğini, bunun her yerde karşılaşılan bir sorun olduğunu görmüş. "Bunun çaresi yok" diyor ve bunun kötü bir erkek alışkanlığı olduğunu düşünüyor. O şimdilik, eğer çok üstüne varırlarsa, işten ayrılıp başka işe girme yoluyla idare etmeye çalışıyor.
* Necla K. 32 yaşında, ilaç firmasında çalışıyor. Necla, uzun yıllardan beri çalışma yaşamında... Gençken çok daha fazla sarkıntılık, sözle sataşma vs. gibi cinsel taciz olaylarıyla karşılaştığını, ama zamanla bunlara tepki vermeyi öğrendiğini söylüyor. Büzüldükçe, sesini çıkarmayıp kaçtıkça, erkeklerin seçtikleri kurbanın üstüne üstüne geldiklerini ve gittikçe edepsizleştiklerini anlatıyor. "Zamanla bunlarla başetmeyi öğrendim" diyor... Necla'ya göre kadınların cinsel taciz olaylarıyla karşılaşmaması mümkün değil. O nedenle bir kadın işyerinde hep dikkatli olmak, kimden saldırı gelebileceğini hesaplayarak kendini koruma yöntemleri bulmak zorunda. Ama insanın kendisini her zaman koruyamadığını, bir laf atma ya da sarkıntılık olayının insanın bütün gün keyfini kaçırmaya yettiğini de söylüyor. Bir de firmada çalışan erkeklerin yüksek sesle "açık-saçık" şakalaşmalarını oldukça sinir bozucu buluyor.
* Melahat T., 38 yaşında, öğretmen. Melahat, eşinin iş nedeniyle Almanya'ya gidişi duyulduktan sonra okul müdürünün ve kimi öğretmen arkadaşlarının kendisine karşı tavrının değiştiğini anlatıyor. Öğretmenlikten istifa edip eşinin yanına Almanya'ya gidinceye kadar geçen o altı ay kendisine zehir zıkkım olmuş ve unutulmayacak kötü tecrübeler yaşamış. Okul müdürünün "değişen tavrı"nın nedenini başlangıçta kavrayamamış. Ancak gereksiz yere kendisine çok fazla yaklaşma ve ten temasıyla başlayan davranış değişikliği sonuçta açık sarkıntılık ve ahlâksız tekliflere kadar varmış. Okul müdürünün ve bazı erkek öğretmen arkadaşlarının bu türden cinsel istekli tavırları onu çok şaşırtmış ve kızdırmış, ancak utandığından açıktan tepki verememiş sadece kaçma ve son derece dikkatli olma yoluyla kendini korumaya çalışmış.
Bunlar her gün binlerce kez tekrarlanan türden "sıradan" sarkıntılıklar. Şüphesiz bunların daha saldırgan biçimleri de gündeme geliyor... Kimsenin görmediği bir anda bir kadını sıkıştırıp, zorla öpmek, orasını-burasını mıncıklamak ya da çimdiklemek, hatta tehdit ve şiddetle tecavüze yeltenmek...
İşçi ve emekçi kadınlar çalışma yaşamında çoğunlukla amir-patron pozisyonunda olan erkeklerden, ama sadece onlar tarafından da değil, genelde işyerindeki erkeklerden sözle, vücut hareketleriyle veya jestlerle cinsel içerikli saldırılara mâruz kalmaktadırlar. Saldırılar diyoruz, çünkü bir kadına o istemediği halde açık sözlü sarkıntılık yapılıyorsa, gereksiz yere fiziksel temasta bulunuluyor, dokunuluyor ya da elleniyorsa ve hatta bütün bunlar tekrar tekrar ve ısrarla yapılıyorsa bu ancak o kadının kişiliğine saldırı olarak değerlendirilebilir.
Cinsel taciz ile flört arasında çok açık bir fark vardır: Flört, karşılıklı rızaya dayanır; cinsel tacizde ise kadın istemediği davranışlarla karşı karşıyadır. Karşılıklı arzu temelinde birbirine yaklaşma başka bir şeydir; başkasının arzuları, duyguları ve hatta açıktan red tepkisi hiç dikkate alınmadan yapılan cinsel yaklaşım çok başka bir şey. Biri karşılıklı sempatiyi ifade eder, diğeri ise iktidar ilişkisini... İşyerinde cinsel taciz, toplumdaki egemenlik ilişkisinin erkekler tarafından işyerine taşınmasından başka bir şey değildir. Cinsel taciz sonuç itibariyle iktidar aracı olarak kullanılan şiddetin bir türüdür.
İşyerinde cinsel taciz olayları oldukça yaygın olmasına karşın bu konu hâlâ bir tabu durumundadır. Bu tabunun yıkılması ve sistemli bir mücadelenin başlatılması ivedilikle gereklidir, ancak bu bağlamda belirli zorlukların ve problemlerin de bilince çıkarılması önemlidir.
Toplumdaki egemenlik ilişkisi işyerlerine de yansıdığından, işyerlerinde çoğunlukla yöneticiler erkek, çalışanlar kadın durumundadır. Aynı işyerinde çalışan kadın ve erkek işçiler arasında dahi birçok durumda statü farkı bulunmaktadır. Kadınlar kötü ücretli, düşük vasıflı ve düşük statülü işlerde çalışırken, iyi ücretli, yetkili görevlerde ve denetleyici işlerde ağırlıklı olarak erkekler çalışır. Bu alt-üst ilişkisi cinsel tacize uğrayan kadının kendini savunmasını olumsuz olarak etkilemektedir. Birçok durumda işyerindeki yönetici erkekler (ustabaşları vs.) kendi konumlarını, güçlerini ve yetkilerini kullanarak kadın işçileri korkutma ve yıldırma çabasına girişmektedirler.
Bu koşullarda cinsel tacize uğrayan kadınlar kendilerini büyük bir açmaz içinde bulmaktadırlar. Cinsel tacize karşı kendini savunmaya çalışan kadın işten atılabilir veya örneğin yapılan tekliflere olumlu yanıt vermediği için işyerinde terfi şansını yitirebilir. Cinsel tacizi açığa vuran kadınların yaşadığı bazı örneklerde, tacizcinin işyerindeki mevki ve gücünü kullanarak taciz ettiği kadını işten attırmakla kalmayıp, bunun ötesinde de çeşitli yöntemlere başvurarak intikam almaya çalıştığı görülmüştür.
Özellikle ekonomik olarak zor durumda olan, geçindirmek zorunda oldukları çocukları ya da aileleri olan işçi kadınlar işlerinden olmaktansa, cinsel tacize katlanma veya mümkün olduğunca "en az mâruz kalma yollarını" arama yolunu tutabilirler. Bu çalışma ortamının zehirlenmesi son derece stresli ve rahatsız bir ortamda çalışmak anlamına gelmekte ve kadınların akıl ve vücut sağlığını tehdit etmektedir. Cinsel tacize uğrayan kadınların aşırı gerilim, öfke ve aşırı kaygı gibi rahatsızlıklar çektikleri ve bunların depresyon, uykusuzluk, sürekli başağrısı, cilt bozuklukları, sindirim sorunları gibi ciddi rahatsızlıklara yolaçtığı tespit edilmiştir.
Cinsel taciz olaylarında kadınları güçsüz ve savunmasız bırakan şeylerden biri de kadın-erkek herkese sinmiş olan erkek egemen ideolojidir. Tacize uğrayan kadın sadece bu tacizden dolayı mağdur olmamakta, bir de üstüne üstlük tacize uğradığı için bizzat kendisi suçlanmaktadır. Toplumda egemen olan anlayış, tacize uğrayan kadına daima hatalı olan oymuş gibi davranılması durumunu ortaya çıkarır. Bu durumda da cinsel tacize uğrayan kadınlar tacizciden çok kendilerini "suçlama", "suçlanmayla susma" yolunu tutabilmektedirler ki, bu da tacizcilerin işlerini son derece kolaylaştırmaktadır.
Bütün bu koşullar gözönünde tutulduğunda işyerinde cinsel tacize karşı mücadelenin ivedilikle gerekli olduğu kadar zor bir iş olduğu da bilince çıkmaktadır. (Ama kadınlara yönelik şiddet ve cinsel şiddete karşı mücadelenin hangi alanı kolay ki?!) Bu mücadele tek tek kadınların kendi sorunu değildir. Bütün işçi ve emekçi kadınları ilgilendiren bir sorundur. İşyerinde cinsel tacize karşı mücadele, cinsel tacize mâruz kalan kadının sorunuymuş gibi ele alınamaz ya da böyle ele alındığı sürece bu alandaki mücadelede gerçek bir kazanım elde edilemez. Bu alanda mücadelenin yürütülmesi öncelikle işçi ve emekçi kadınların yalıtılmış bireyler olarak bu türden sorunlarla boğuşması durumuna son verilmesine, işyerinde çalışan kadınların örgütlenmesine bağlıdır. Örgütlenmek ve işyerlerinde cinsel taciz olaylarının son bulması talebini yükseltmek zorundayız. İşyerinde birçoğumuzun günbegün yaşadığı sözlü ve fiili cinsel sarkıntılıkların "sıradan" ya da "normal" kabul edilmesine karşı çıkmak ve bunların kadın sağlığını tehdit eden, onları küçük düşüren-aşağılayan ciddi saldırılar olduğunu kararlılıkla savunmak zorundayız.
İşyerinde cinsel tacize karşı mücadele salt kadın işçilerin, emekçilerin sorun değildir. Sınıf bilinçli her erkek işçi arkadaşa bu konuda büyük görev düşmektedir. İşyerinde cinsel taciz çoğunlukla alt-üst ilişkisi temelinde gerçekleşse de, sözkonusu olan salt bu değildir. Aynı işyerinde çalışan erkek işçilerin de kadın işçilere sözle ve elle sarkıntılığa başvurdukları bilinen-görülen olaylardır. Erkek işçilerin kendi sınıf ve mücadele arkadaşları kadın işçilere yaptıkları bu türden saldırılar, işçi ve emekçilerin birliğine yapılan bir saldırı olarak değerlendirilmek zorundadır. Bunun kavranması ve kavratılması bağlamında özelde sınıf bilinçli erkek işçilere büyük görev düşmektedir. Erkek işçilerde varolan erkek şovenisti anlayışlara karşı mücadele en başta onların görevidir. Kadın ve erkek işçilerin ortak sınıf çıkarları için mücadele birliği kadın işçilerin haklarının ve taleplerinin erkek işçiler tarafından sözde ve pratikte kabul edilmesi temelinde sağlanabilir. Sınıf bilinçli kadın ve erkek işçilerin çalıştığı her işyerinde, cinsel tacizin kabul edilemez erkek şovenisti bir tavır olduğu bilincinin yayılması ertelenemez görevlerdendir.
Bu yılki 25 Kasım'da işçi ve emekçi kadınların işyerlerinde karşılaştıkları cinsel tacizin boyutları ve buna karşı mücadelenin yol ve yöntemleri üzerinde durulması doğru ve gerekli bir adım olacaktır.

18 Ekim 2003